SPSS Analizi Yaptırırken Nelere Dikkat Edilmeli?

SPSS analizi yaptırmak, yalnızca bir veri dosyasını gönderip birkaç istatistiksel testin uygulanmasını istemek anlamına gelmemelidir. Araştırma sorularına uygun analizlerin belirlenmesi, verilerin kontrol edilmesi, gerekli istatistiksel varsayımların değerlendirilmesi, sonuçların doğru yorumlanması ve tüm sürecin akademik olarak raporlanması gerekir.

Bu nedenle SPSS analizi yaptırırken yalnızca fiyat ve teslim süresine bakmak yeterli değildir. Yapılan analizlerin neden seçildiği, veri setinde hangi işlemlerin gerçekleştirildiği, hangi dosyaların teslim edildiği ve sonuçların araştırmacı tarafından kontrol edilip edilemediği de önemlidir.

SPSS analizinin teknik olarak nasıl yürütüldüğünü daha ayrıntılı incelemek isteyenler SPSS Veri Analizi Nasıl Yapılır? Adım Adım Uygulama Rehberi başlıklı rehberimizi inceleyebilir.

SPSS Analizi Yaptırmadan Önce Araştırmanın Yapısı İncelenmeli

İstatistiksel analiz sürecinin başlangıç noktası kullanılacak test değil, araştırma soruları, hipotezler ve veri yapısıdır.

Aynı veri setine çok sayıda farklı istatistiksel test uygulanabilir. Ancak her test araştırmanın amacı açısından anlamlı veya metodolojik olarak uygun olmayabilir.

Örneğin iki bağımsız grubun ortalamalarının karşılaştırılması amaçlanıyorsa bağımsız örneklemler t-testi (Independent Samples t-Test) kullanılabilir. Üç veya daha fazla grubun karşılaştırılmasında tek yönlü varyans analizi (One-Way ANOVA), değişkenler arasındaki ilişkilerin değerlendirilmesinde korelasyon analizi, bir veya daha fazla değişkenin yordayıcı etkisinin incelenmesinde ise regresyon analizi gündeme gelebilir.

Bununla birlikte test seçimi yalnızca grup veya değişken sayısına göre yapılmaz. Araştırma deseni, değişkenlerin ölçüm düzeyi, örneklem yapısı ve ilgili analizin varsayımları birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle SPSS analizi yaptırırken sorulması gereken temel sorulardan biri şudur:

“Bu analiz neden seçildi?”

Analizi gerçekleştiren kişinin kullanılan yöntemi araştırma sorusu ve veri yapısı üzerinden gerekçelendirebilmesi gerekir.

Veri Seti Analizden Önce Kontrol Edilmeli

Ham veri setinin doğrudan hipotez testlerine alınması doğru bir yaklaşım değildir.

İstatistiksel analizden önce verilerin analize hazır olup olmadığı değerlendirilmelidir. Bu aşamada özellikle:

• eksik veriler (missing data)

• veri giriş hataları

• aykırı gözlemler (outliers)

• değişkenlerin kodlanması

• ters kodlanan maddeler

• ölçek ve alt boyut puanlarının oluşturulması

• kategorik değişkenlerin kodlanması

• ölçüm düzeylerinin doğru tanımlanması

kontrol edilmelidir.

Örneğin 1 ile 5 arasında değer alması gereken bir değişkende 55 değerinin bulunması basit bir veri giriş hatası olabilir. Benzer şekilde ters kodlanması gereken bir ölçek maddesinin düzeltilmeden toplam puana dahil edilmesi, ölçek puanlarını ve bu puanlarla gerçekleştirilen sonraki analizleri doğrudan değiştirebilir.

Bu nedenle profesyonel bir SPSS veri analizi sürecinde veri temizleme ve veri kontrolü analizlerin ayrılmaz bir parçası olmalıdır.

İstatistiksel Varsayımlar Değerlendirilmeli

Bir analizin SPSS üzerinden çalıştırılabiliyor olması, o analizin veri seti için uygun olduğu anlamına gelmez.

Kullanılan istatistiksel yönteme bağlı olarak farklı varsayımların değerlendirilmesi gerekebilir. Bunlar arasında:

• dağılım özellikleri

• varyansların homojenliği

• doğrusallık (linearity)

• çoklu doğrusal bağlantı (multicollinearity)

• artıkların özellikleri

• etkili ve aykırı gözlemler

yer alabilir.

Örneğin normal dağılım değerlendirmesinin yalnızca Shapiro-Wilk veya Kolmogorov-Smirnov testinin p değerine indirgenmesi yeterli değildir. Histogramlar, Q-Q grafikleri, çarpıklık ve basıklık değerleri ile örneklem büyüklüğünün birlikte değerlendirilmesi daha kapsamlı bir yaklaşım sağlar.

Regresyon analizinde de yalnızca modelin istatistiksel olarak anlamlı bulunması yeterli değildir. Model varsayımlarının, çoklu doğrusal bağlantının ve etkili gözlemlerin de değerlendirilmesi gerekir.

Bu nedenle SPSS danışmanlık veya analiz hizmeti alırken gerekli varsayım kontrollerinin analiz sürecine dahil edilip edilmediği sorulmalıdır.

Kullanılan Testler Araştırma Sorularıyla Eşleşmeli

SPSS analizi yaptırırken karşılaşılabilecek temel sorunlardan biri, çok sayıda analiz yapılmasına rağmen bu analizlerin araştırma sorularıyla açık biçimde ilişkilendirilmemesidir.

Her araştırma sorusunun veya hipotezin hangi analizle değerlendirildiği belirli olmalıdır.

Örneğin araştırmada:

şeklinde bir hipotez varsa kullanılacak yöntem, değişkenlerin yapısı ve ilgili varsayımlar dikkate alınarak belirlenmelidir.

Buna karşılık:

şeklindeki bir hipotez farklı bir analiz yaklaşımını gerektirir.

İyi hazırlanmış bir analiz planında aşağıdaki ilişki açık biçimde görülebilmelidir:

Araştırma sorusu → Hipotez → Değişkenler → İstatistiksel yöntem → Bulgular

Analizlerin bu yapıdan bağımsız biçimde yürütülmesi, raporda çok sayıda tablo bulunmasına rağmen araştırma sorularının yeterince yanıtlanamamasına neden olabilir.

Yalnızca p Değerlerine Bakılmamalı

İstatistiksel analiz sonuçlarının yalnızca:

şeklinde değerlendirilmesi çoğu akademik araştırma için yetersizdir.

Kullanılan yönteme bağlı olarak p değerlerinin yanında:

• test istatistikleri

• serbestlik dereceleri

• ortalama ve standart sapmalar

• regresyon katsayıları

• açıklanan varyans

• etki büyüklükleri (effect sizes)

• güven aralıkları (confidence intervals)

da değerlendirilmelidir.

Örneğin iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunması, söz konusu farkın araştırma açısından ne kadar büyük olduğunu tek başına göstermez. Cohen's d gibi etki büyüklüğü ölçüleri farkın büyüklüğünün değerlendirilmesine yardımcı olur.

Benzer şekilde regresyon analizinde yalnızca bağımsız değişkenlerin p değerlerine bakmak yerine modelin genel anlamlılığı, regresyon katsayıları, açıklanan varyans ve modelin ilgili varsayımları birlikte değerlendirilmelidir.

SPSS Output ve Dataset Dosyaları Teslim Edilmeli

SPSS analizi yaptırırken en önemli kriterlerden biri analiz sürecinin kontrol edilebilir ve izlenebilir olmasıdır.

Yalnızca Word veya PDF formatında hazırlanmış tabloların teslim edilmesi, gerçekleştirilen analizlerin nasıl yapıldığını araştırmacının kontrol etmesini zorlaştırabilir.

Çalışmanın kapsamına bağlı olarak analiz sonunda şu dosyaların araştırmacıya iletilmesi önemlidir:

• SPSS veri dosyası (.sav)

• SPSS Output dosyası (.spv)

• kullanılmışsa SPSS Syntax dosyası (.sps)

• analiz ve bulgu raporu

SPSS Output dosyası sayesinde hangi analizlerin gerçekleştirildiği ve SPSS tarafından hangi sonuçların üretildiği incelenebilir.

Dataset dosyası ise değişkenlerin nasıl yapılandırıldığının, oluşturulan toplam veya alt boyut puanlarının ve veri üzerinde gerçekleştirilen düzenlemelerin kontrol edilmesine yardımcı olur.

Özellikle tez çalışmalarında danışman veya jüri tarafından analizlere ilişkin soru yöneltildiğinde bu dosyaların bulunması önemli bir avantaj sağlar.

Veri Setinde Yapılan Değişikliklerin Gerekçesi Açık Olmalı

Analiz sürecinde bazı değişkenlerin yeniden kodlanması, yeni değişkenlerin oluşturulması veya bazı gözlemlerin ayrıntılı olarak incelenmesi gerekebilir.

Ancak veri üzerinde gerçekleştirilen işlemlerin gerekçesi açık olmalıdır.

Örneğin bir aykırı gözlemin yalnızca analiz sonucunu değiştirdiği için veri setinden çıkarılması metodolojik olarak yeterli bir gerekçe değildir. Öncelikle bu değerin:

• veri giriş hatası olup olmadığı

• gerçek bir uç gözlem olup olmadığı

• model üzerinde aşırı etkili olup olmadığı

incelenmelidir.

Benzer şekilde eksik verilerin hangi yöntemle ele alındığı da araştırmanın yapısına ve kullanılan analiz yöntemine uygun biçimde açıklanmalıdır.

İyi yürütülen bir istatistiksel analizde veriye yapılan müdahaleler mümkün olduğunca izlenebilir ve gerekçelendirilebilir olmalıdır.

Ölçekler ve Alt Boyutlar Doğru Yapılandırılmalı

Tez ve akademik araştırmalarda birden fazla ölçek, alt boyut ve ters madde bulunması oldukça yaygındır.

Bu nedenle ölçeklerin analizden önce doğru biçimde yapılandırılması gerekir.

Kontrol edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:

• ölçeğin puanlama yönergesi

• ters maddeler

• alt boyutların hangi maddelerden oluştuğu

• toplam puanın nasıl hesaplandığı

• eksik yanıtların nasıl ele alınacağı

• güvenirlik analizlerinin nasıl gerçekleştirileceği

Örneğin Cronbach alfa (Cronbach's alpha) katsayısı iç tutarlılığın değerlendirilmesinde kullanılan göstergelerden biridir. Ancak yüksek bir Cronbach alfa değeri tek başına bir ölçeğin geçerli olduğunu göstermez.

Bu nedenle ölçek analizlerinin yalnızca SPSS'te “Reliability Analysis” komutunun çalıştırılmasına indirgenmemesi gerekir. Kullanılan ölçeğin yapısı, alt boyutları ve puanlama özellikleri de dikkate alınmalıdır.

Akademik Raporlama Ham SPSS Çıktısından Farklıdır

SPSS Output üretmek ile istatistiksel sonuçları akademik biçimde raporlamak aynı şey değildir.

Ham SPSS tablolarında analiz için gerekli çok sayıda bilgi bulunabilir. Ancak tez veya makale bulgularında araştırma sorularıyla ilişkili sonuçların seçilmesi, uygun tabloların hazırlanması ve sonuçların metin içerisinde doğru biçimde açıklanması gerekir.

Örneğin:

şeklindeki bir sonuçta yalnızca p değeri değil, ilişkinin yönü ve korelasyon katsayısı da raporlanmaktadır.

Analizin türüne bağlı olarak APA 7 veya ilgili kurumun tez yazım kılavuzuna uygun tablo ve metin yapısının oluşturulması da gerekebilir.

Bu nedenle SPSS analizi yaptırmadan önce hizmetin yalnızca ham analiz çıktısını mı, yoksa akademik analiz raporunu da mı kapsadığı netleştirilmelidir.

Analiz Süreci Tekrar Kontrol Edilebilir Olmalı

Akademik bir veri analizinde yapılan işlemlerin mümkün olduğunca tekrar kontrol edilebilir olması önemlidir.

Aynı veri seti ve aynı analiz yöntemi kullanıldığında sonuçların yeniden elde edilebilmesi gerekir.

Bu nedenle özellikle kapsamlı çalışmalarda SPSS Syntax kullanılması yararlı olabilir. Syntax dosyaları:

• değişken dönüşümlerinin

• yeniden kodlamaların

• hesaplanan değişkenlerin

• tekrarlanan analizlerin

hangi komutlarla gerçekleştirildiğinin kayıt altında tutulmasını sağlar.

Her çalışma için syntax kullanımı zorunlu olmasa da analiz sürecinin mümkün olduğunca belgelenmesi şeffaflığı ve izlenebilirliği artırır.

Revizyon Süreci Baştan Netleştirilmeli

Özellikle tez analizlerinde raporun teslim edilmesi her zaman sürecin sona erdiği anlamına gelmez.

Tez danışmanı veya jüri tarafından:

• ek analiz yapılması

• farklı bir değişkenin modele dahil edilmesi

• bir tablonun yeniden düzenlenmesi

• varsayım kontrollerinin gösterilmesi

• analiz yönteminin gerekçelendirilmesi

• ek etki büyüklüklerinin hesaplanması

istenebilir.

Bu nedenle tez istatistik analiz desteği alırken teslim sonrasında ortaya çıkabilecek analiz revizyonlarının hizmet kapsamında olup olmadığı önceden sorulmalıdır.

Başlangıçta daha düşük fiyatlı görünen bir hizmette her revizyon için ayrıca ücret talep edilmesi, toplam maliyetin öngörülenden daha yüksek olmasına neden olabilir.

SPSS Analizi Yaptırırken Fiyat Tek Kriter Olmamalı

SPSS analiz fiyatları araştırmanın kapsamına göre değişebilir.

Fiyat üzerinde özellikle:

• örneklem büyüklüğü

• değişken sayısı

• kullanılan ölçeklerin yapısı

• hipotez sayısı

• uygulanacak analizlerin niteliği

• AMOS veya ileri analiz gereksinimi

• raporlama kapsamı

• revizyon süreci

etkili olabilir.

Bu nedenle iki farklı SPSS analiz hizmetinin fiyatını yalnızca toplam ücret üzerinden karşılaştırmak yanıltıcı olabilir.

Bir hizmet yalnızca SPSS Output dosyası sağlarken başka bir hizmet veri kontrolü, analiz planı, varsayım değerlendirmesi, akademik raporlama ve revizyon desteğini birlikte sunabilir.

Dolayısıyla değerlendirme yapılırken hangi işlemlerin verilen fiyata dahil olduğu açıkça öğrenilmelidir.

SPSS Analizi Yaptırmadan Önce Sorulabilecek 7 Soru

Bir SPSS analiz hizmeti almadan önce aşağıdaki soruların yanıtlarını öğrenmek, hizmetin kapsamını ve analiz sürecinin ne kadar şeffaf yürütüleceğini değerlendirmeye yardımcı olabilir.

1. Hangi analizlerin uygulanacağı nasıl belirlenecek?

Analizlerin yalnızca veri setine bakılarak değil, araştırma soruları, hipotezler, değişkenlerin özellikleri ve araştırma deseni dikkate alınarak belirlenmesi gerekir.

2. Veri temizleme ve varsayım kontrolleri yapılacak mı?

Eksik veriler, kodlama hataları, aykırı gözlemler ve kullanılacak istatistiksel yönteme ilişkin gerekli varsayımlar analiz öncesinde değerlendirilmelidir.

3. SPSS Dataset ve Output dosyaları teslim edilecek mi?

Bu dosyalar yapılan analizlerin araştırmacı tarafından daha sonra kontrol edilebilmesini ve gerektiğinde yeniden incelenebilmesini sağlar.

4. Etki büyüklükleri raporlanacak mı?

Uygun analizlerde yalnızca p değerleri değil, elde edilen farkların veya ilişkilerin büyüklüğünü değerlendirmeye yardımcı olan etki büyüklükleri de dikkate alınmalıdır.

5. Sonuçlar akademik olarak yorumlanacak mı?

Ham SPSS Output ile tez veya makaleye eklenebilecek biçimde hazırlanmış akademik analiz raporu aynı değildir. Hizmetin hangi düzeyde raporlama içerdiği önceden öğrenilmelidir.

6. Danışman veya jüri revizyonları hizmet kapsamında mı?

Özellikle tez çalışmalarında analizlere ilişkin revizyon talepleri ortaya çıkabilir. Bu taleplerin nasıl ele alınacağı başlangıçta netleştirilmelidir.

7. Analizlerin nasıl yapıldığı açıklanabilecek mi?

Kullanılan istatistiksel yöntemin, veri üzerinde yapılan işlemlerin ve elde edilen sonuçların gerekçesi açıklanabilir olmalıdır.

SPSS Analiz Hizmetinde Şeffaflık Neden Önemlidir?

İstatistiksel analizler bir araştırmanın bulgularını ve sonuçlarını doğrudan etkiler. Bu nedenle araştırmacının yalnızca nihai tabloları aldığı kapalı bir çalışma biçimi yerine, gerçekleştirilen işlemlerin kontrol edilebildiği ve gerektiğinde yeniden incelenebildiği bir analiz süreci tercih edilmelidir.

Veri dosyasının, SPSS Output'larının ve analiz raporunun araştırmacıya sunulması, yapılan işlemlerin daha sonra danışman, jüri veya araştırmacının kendisi tarafından yeniden değerlendirilmesine olanak sağlar.

Nominal Akademi'de SPSS ve nicel veri analizi çalışmalarında araştırma soruları, veri yapısı ve kullanılacak yöntem birlikte değerlendirilerek analiz süreci oluşturulur. Çalışmanın kapsamına göre SPSS ve gerektiğinde AMOS kullanılır. Analiz sürecinin kontrol edilebilir ve izlenebilir olması amacıyla ilgili veri dosyaları ve analiz çıktıları da araştırmacıya iletilir.

SPSS ve Nicel Veri Analizi Hizmetini İncele →

Sık Sorulan Sorular

SPSS analizi yaptırmak için hangi dosyalar gerekir?

Çalışmanın yapısına göre veri seti, kullanılan ölçek veya anketler, araştırma soruları, hipotezler, yöntem bölümü ve varsa araştırma modelini açıklayan belgeler gerekli olabilir. Analiz planının doğru oluşturulabilmesi için yalnızca veri dosyasının gönderilmesi her zaman yeterli değildir.

SPSS analizi yaptırırken hangi dosyalar teslim alınmalı?

En azından kullanılan veri setinin ve analiz çıktılarını içeren SPSS Output dosyasının teslim alınması faydalıdır. Çalışmanın yapısına göre SPSS Syntax dosyası ve akademik analiz raporu da teslim kapsamına dahil edilebilir.

SPSS analizi ile SPSS raporlaması aynı şey midir?

Hayır. SPSS analizi istatistiksel işlemlerin gerçekleştirilmesini ifade eder. Akademik raporlama ise bu sonuçların araştırma soruları doğrultusunda seçilmesi, uygun biçimde tablolaştırılması, yorumlanması ve tez veya makale formatına uygun olarak sunulmasını kapsar.

SPSS analizi ne kadar sürer?

Analiz süresi veri setinin büyüklüğüne, hipotez sayısına, kullanılacak analizlerin kapsamına, veri temizleme gereksinimine ve raporlama düzeyine göre değişir. Bu nedenle yalnızca katılımcı sayısına bakılarak standart bir analiz süresi belirlemek doğru değildir.

SPSS analiz fiyatları neye göre değişir?

Örneklem büyüklüğü, değişken ve ölçek sayısı, hipotezlerin kapsamı, uygulanacak istatistiksel yöntemler, ileri analiz gereksinimi, AMOS kullanımı, akademik raporlama ve revizyon kapsamı fiyat üzerinde etkili olabilir.